PFAS

De stoffengroep PFAS krijgt de afgelopen tijd landelijk veel media-aandacht. Het grondverzet in de regio IJsselland ondervindt al enige tijd vertraging door het Tijdelijk Handelingskader vanuit het ministerie. Maar wat is PFAS en hoe is de situatie in de regio IJsselland?

Aanleiding en ontwikkelingen
Vanwege recente ontwikkelingen is PFAS in de bodem onder de aandacht gekomen. PFAS zijn sinds de jaren ’60 in Nederland gebruikt in allerlei industriële toepassingen, zoals coatings, blusschuim, verf en kleding. Een aantal PFAS, namelijk PFOS en PFOA, staan op de lijst van Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS). Andere PFAS-stoffen, zoals GenX, staan op de lijst van potentiële ZZS. PFAS zijn biologisch slecht afbreekbaar en mobiel. Vanwege het veelvuldige gebruik van PFAS worden deze stoffen in Nederland als diffuse verontreiniging in bodem en grondwater aangetroffen.

Tot voor kort werd met name het westen van het land verdacht op het voorkomen van PFAS. In het Tijdelijk Handelingskader PFAS van 8 juli 2019 is echter geheel Nederland als verdacht aangemerkt op de aanwezigheid van PFAS vanwege atmosferische depositie. Dit heeft in vele regio’s vertraging opgeleverd in het grondverzet vanwege aanvullend onderzoek met lange doorlooptijden. Momenteel wordt gewerkt aan een definitief Handelingskader waarvoor uitvoerig onderzoek nodig is om beter onderbouwde normen vast te kunnen stellen. Het RIVM doet hier onderzoek naar. Ook wordt 1 december 2019 een tussentijdse hogere norm verwacht die als tijdelijke Achtergrondwaarde (AW) gaat gelden tot het definitieve handelingskader van kracht is geworden. De definitieve resultaten worden halverwege 2020 verwacht.

Tijdelijk handelingskader PFAS
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat heeft 8 juli het tijdelijke handelingskader voor hergebruik van PFAS-houdende grond aangeboden aan de Tweede Kamer. Het standpunt van de staatssecretaris is dat de grond in heel Nederland verdacht is voor de aanwezigheid van PFAS. Dit betekent:

  • Sinds 8 juli 2019 moeten partijkeuringen op basis van het Besluit bodemkwaliteit aanvullend geanalyseerd worden op PFAS en bij verdenking op GenX.
  • Vanaf 1 oktober 2019 geen grondverzet meer mogelijk op basis van de bodemkwaliteitskaart zonder analyse op PFAS.

Lokale achtergrondwaarde bepaald
In samenwerking met de deelnemende gemeenten heeft de Omgevingsdienst IJsselland Tauw opdracht gegeven de regionale achtergrondwaarde voor  PFAS (Poly- en perfluoralkylverbindingen) vast te stellen. Dit is een aanvulling op de bestaande bodemkwaliteitskaarten en Nota Bodembeheer van deze regio’s en heeft betrekking op de gemeenten Steenwijkerland, Staphorst, Zwartewaterland, Kampen, Dalfsen, Olst-Wijhe, Deventer, Zwolle, Raalte, Ommen en Hardenberg.

Voor de regio IJsselland is voor PFAS een achtergrondwaarde vastgesteld en deze is opgenomen in de bodemkwaliteitskaart om het grondverzet te faciliteren. Ook dient de kaart als wettig bewijsmiddel conform artikel 4.3.5 van de Regeling bodemkwaliteit. Door gebruik te maken van de kaart hoeft niet voor elke partij grond en ontvangende locatie een partijkeuring cq. bodemonderzoek te worden uitgevoerd.

In onderstaande table staats de regionale achtergrondwaarde voor PFAS. Hierbij is uitgegaan van de P80. Dit houdt in dat 80 % van alle waarnemingen beneden of gelijk zijn aan de gegeven waarde. De P80 wordt ook voor de bestaande bodemkwaliteitskaart gehanteerd.

Lokale achtergrondwaarde (P80)

Bodemlaag Aantal waarnemingen (analyses) P80 Som PFOS (μg/kg ds) P80 Som PFOA (μg/kg ds)
Bovengrond1200,70,7
Ondergrond690,50,1

 

Voor de beleidsregels in IJsselland is onderscheid gemaakt tussen grondverzet binnen de regio en grondverzet waarbij grond van buiten de regio wordt toegepast in de regio IJsselland. Ten aanzien van deze beleidsregels gelden dezelfde meldingsverplichtingen als in het Besluit bodemkwaliteit zijn opgenomen. De beleidsregels gelden bovenop de voorschriften uit de Nota bodembeheer van de regio IJsselland.

Vooronderzoek nodig bij grondverzet volgens bodemkwaliteitskaart
Voorwaarde is dat middels een vooronderzoek conform de NEN5725 (aanleiding F) aangetoond is dat er geen sprake is van mogelijke puntbronnen die de kwaliteit van de vrijkomende grond hebben beïnvloed. Dit vooronderzoek is altijd nodig bij het gebruik van een bodemkwaliteitskaart als bewijsmiddel voor toepassing conform het Besluit bodemkwaliteit. Deze verplichting is opgenomen in art 4.3.5 uit de Regeling Bodemkwaliteit. Gaat u grondverzet melden op basis van de bodemkwaliteitskaart? Dan leest u hier aan welke voorwaarden het vooronderzoek moet voldoen.

Toepassing van grond van buiten de regio
Voor toepassing van grond van buiten de regio is altijd een partijkeuring of ander geldig bewijsmiddel nodig (ook voor de overige parameters) conform het Besluit bodemkwaliteit. Hierbij worden ten aanzien van de maximale gehalten PFOS en PFOA de P80 uit de bodemkwaliteitskaart PFAS IJsselland gehanteerd. Voor de overige PFAS en GenX wordt de bepalingsgrens gehanteerd (0,1 μg/kg d.s.).

Lokale vaststelling nodig
Overgaan tot toepassen van de actuele bodemkwaliteitskaart is afhankelijk van de snelheid waarmee het voorstel voor een aangepaste norm binnen de colleges van B&W van de diverse gemeenten kan worden vastgesteld. We verwachten dat dit binnen de meeste gemeenten op korte termijn (binnen enkele weken) kan worden gerealiseerd.

De gemeenten Dalfsen, Raalte, Olst-Wijhe, Deventer, Staphorst, Hardenberg, Ommen, Zwartewaterland en Zwolle hebben ingestemd met het gebruik van de lokale achtergrondwaarde. Binnen de gemeenten Steenwijkerland en Kampen loopt het proces om tot vaststelling van de nieuwe norm te komen nog.

Vragen of informatie?
Heeft u of uw organisatie vragen over het handelingskader hergebruik PFAS-houdende grond binnen de regio IJsselland of andere bodemvragen? Neem contact op met de vakgroep Bodem van het team Advies van OD IJsselland via bodem@odijsselland.nl of telefoonnummer 088 525 10 50.

Voor meer informatie over PFAS in Nederland kunt u terecht op de volgende websites: